Logo van het Planbureau voor de Leefomgeving
Naar het hoofdmenuNaar de hoofdinhoud

Winkelen in Megaland

Rapport | 14-12-2005
Omslag van de publicatie

Ook in Nederland ontstaat er steeds meer behoefte aan megawinkels en megawinkelcentra, die in het buitenland al volop aan de rand van de steden worden gebouwd. De overheid doet er dan ook goed aan deze trend niet tegen te houden; zij zou zich in haar beleid juist moeten richten op de te verwachten effecten van deze ontwikkeling en deze moeten aangrijpen om de huidige ruimtelijke problemen in de detailhandel aan te pakken.

Komst megawinkels ook in Nederland onvermijdelijk

Aan de hand van een aantal toekomstvarianten voor 2020 die gebaseerd zijn op bestaande buitenlandse projecten komen de onderzoekers tot een bandbreedte voor de mogelijke toekomstige ontwikkeling van het Nederlandse detailhandelslandschap en de effecten daarvan.

Marktontwikkeling en nieuw beleid vergroten kans op megawinkels

Nederland kent nog nauwelijks de megawinkels en megawinkelcentra die in het buitenland volop gebouwd worden. Bekende Nederlandse voorbeelden zijn Alexandrium in Rotterdam en het outlet shopping centrum Bataviastad bij Lelystad. Verschillende ontwikkelingen brengen de komst van meer megawinkelcentra in Nederland dichterbij. Zo is de consument veeleisender geworden - deze wil ergens gemakkelijk met de auto kunnen komen, gratis kunnen parkeren en uit een ruim assortiment kunnen kiezen - en de concurrentie binnen de detailhandel sterk toegenomen, waardoor schaalvergroting of nieuwe bedrijfsconcepten nodig zijn om te overleven. Daarbij neemt de druk vanuit de internationale markt toe.

Ook komt er een einde aan het nationale restrictieve beleid ten aanzien van de perifere en grootschalige detailhandelsvestigingen dat er de afgelopen decennia op gericht was de ontwikkeling van winkels en winkelcentra aan de rand van de stad af te remmen. De Nota Ruimte uit 2004 geeft provincies en gemeenten meer zeggenschap en biedt hen daarmee meer mogelijkheden voor de ontwikkeling van megawinkels aan de stadsranden.

Verandering te verwachten na 2010

De plannen die de komende jaren worden voorbereid en worden uitgevoerd zijn in overgrote meerderheid relatief bescheiden in omvang ten opzichte van de grote winkeltypes die we in het buitenland zien. Na 2010 is de kans groter dat detaillisten ook in Nederland de succesvolle buitenlandse formules zullen introduceren. Gezien de toenemende mondialisering en de veranderende ruimtelijke strategieën van de detailhandelsondernemers, zou in het komende decennium het restrictieve beleid verder kunnen worden losgelaten. 'Megamalls' en 'weidewinkels' op strategische plekken in het Nederlandse snelwegennetwerk, of grote overdekte winkelcentra in de binnenstad zijn dan niet langer ondenkbaar.

Negatieve effecten voor binnensteden en wijk- en buurtcentra

De komst van nieuwe megawinkelcentra heeft aanzienlijke economische effecten voor de binnensteden en voor de wijk- en buurtcentra. Als de nieuwe megawinkelcentra zich vooral zullen richten op recreatief winkelen, dan ondervinden de binnensteden daarvan de negatieve gevolgen. Richten de megawinkelcentra zich daarentegen vooral op de dagelijkse boodschappen, zoals bij 'weidewinkels, dan 'zijn het de wijk- en buurtcentra die de negatieve economische effecten ondervinden. Gemiddeld genomen leidt dit - zowel voor de binnensteden als voor de wijk- en buurtcentra - tot een daling van de concurrentiepositie van winkeliers in deze traditionele gebieden (van vijf procent). Deze daling is het sterkst, wanneer de nieuwe vestigingen binnen de stad liggen. Een belangrijk argument tegen de komst van megawinkelcentra, de mobiliteit, groeit volgens de onderzoeker slechts marginaal.

Naar een nieuw detailhandelbeleid

De te verwachten veranderingen in de detailhandelsstructuur en de omvangrijke effecten hiervan vragen om aanpassing van het beleid. De overheid zou zich in haar beleid moeten richten op de te verwachten kwaliteiten en effecten in plaats van vast te houden aan het bestaande restrictieve beleid. Een herschikking van de detailhandel kan immers oplossingen bieden voor de huidige ruimtelijke problemen in de detailhandel en bovendien de marktwerking bevorderen waar de consument van profiteert. Daarbij doet de overheid er goed aan om de ontwikkelingen op een grotere schaal te bezien dan op de schaal van de traditionele gebieden- de consument trekt zich bij het winkelen ook weinig van deze grenzen aan.

Auteur(s)David Evers, Anton van Hoorn, Frank van Oort
Publicatiedatum14-12-2005
ISBN90-5662-416-4
Pagina's328
TaalNederlands
OpmerkingenDe rapporten worden uitgegeven bij NAi Uitgevers te Rotterdam en zijn te bestellen via de boekhandel, telefonisch bij NAi Uitgevers (010 4401203) en via de website van het NAi.