Logo van het Planbureau voor de Leefomgeving
Naar het hoofdmenuNaar de hoofdinhoud

Woon-werkdynamiek in Nederlandse gemeenten

Rapport | 18-06-2008
Omslag van de publicatie

Gemeenten buiten de Randstad doen er verstandig aan een ander bevolkingsgroei- dan wel werkgelegenheidsbeleid te voeren dan gemeenten binnen de Randstad. Gemeenten binnen de Randstad zien hun beleid gericht op bevolkingsgroei, bijvoorbeeld door woningen te bouwen, beloond met economische (werkgelegenheids)groei, vooral in de verzorgende sector (onderwijs, detailhandel, overheid). Waar in de Randstad woningbouw te weinig op gang komt, kan dit op de langere termijn zelfs tot een afname van de werkgelegenheidsgroei leiden. Voor gemeenten buiten de Randstad daarentegen geldt dat woningbouw, en daarmee het aantrekken van nieuwe inwoners, niet automatisch leidt tot economische groei.

Nieuwe woningen leiden vooral in de Randstad tot meer banen

Uit de studie blijkt dat het algemene beeld dat uit eerder onderzoek voor Nederland naar voren kwam - bedrijven vestigen zich waar arbeidskrachten beschikbaar zijn, ofwel: 'werken volgt wonen' - nuancering behoeft. Inzicht in de woon-werkdynamiek is kaderstellend en richtinggevend voor de planning van woningbouwlocaties en bedrijventerreinen in Nederland: in welke mate gaan mensen wonen op locaties waar hun kans op geschikt werk optimaal is en in welke mate vestigen bedrijven zich op locaties waar veel arbeidskrachten wonen? Met deze studie wil het Planbureau voor de Leefomgeving bijdragen aan het analytisch inzicht in deze woon-werkdynamiek op het niveau van Nederlandse gemeenten.

Randstedelijk fenomeen

Het algemene beeld 'werken volgt wonen' is vooral een Randstedelijk fenomeen, zo blijkt uit het onderzoek. Daar waar woningen worden gebouwd, ontstaan ook banen. Een verklaring hiervoor moet in de eerste plaats worden gevonden in de werking van de woningmarkt. De woningmarkt in Nederland, en zeker die in de Randstad, is krap. Met het Vinex-beleid bepaalt de overheid waar woningen (mogen) worden gebouwd; zij beperkt daarmee de woonlocatiekeuze voor de bevolking. Bedrijven hebben relatief meer (ruimtelijke) keuzevrijheid. Daardoor kiezen zij er in de Randstad voor zich te vestigen op die locaties waar veel arbeidskrachten beschikbaar zijn.

Buiten de Randstad gaat het algemene patroon van woon-werkdynamiek niet per definitie op. Daar is de woonlocatiekeuze minder beperkt, waardoor mensen eerder geneigd zullen zijn zich daar te vestigen waar veel (aantrekkelijke) werkgelegenheid is of bijvoorbeeld een aantrekkelijke leefomgeving. Bovendien worden veel gemeenten in de intermediaire zone (Gelderland en Noord-Brabant) gebruikt als overloopgebieden voor de Randstad om in te wonen, en niet zozeer om in te werken.

Nuancering nodig naar economische sector

Het algemene beeld van de Nederlandse woon-werkdynamiek - 'werken volgt wonen' - moet eveneens worden genuanceerd naar economische sector. Het is vooral de verzorgende dienstverlening (onderwijs, detailhandel, overheid) die zich vestigt op plaatsen waar de bevolking groeit. Dat is ook logisch: waar meer mensen wonen, zijn deze diensten naar verhouding meer nodig.

Waar elke toename van de potentiële beroepsbevolking met honderd mensen ongeveer vijftig banen in de verzorgende dienstverlening oplevert, zullen bij dezelfde toename tien banen ontstaan in de industrie terwijl het aantal banen in de sector distributie & handel in het geheel niet beïnvloed wordt door de bevolkingsgroei in een gemeente. Deze sectoren zijn veel meer afhankelijk van de beschikbare ruimte op en de bereikbaarheid van een locatie en van de aanwezigheid van andere, gerelateerde bedrijven (clustering).

In haar streven naar economische groei zal een gemeente die dit doet door bijvoorbeeld nieuwe woningen te bouwen en daarmee nieuwe inwoners te trekken, dus niet automatisch ook werkgelegenheid aantrekken in de (productieve) sectoren industrie, distributie & handel en zakelijke dienstverlening.

Auteur(s)Thomas de Graaff, Frank van Oort & Sanne Boschman
Publicatiedatum19-06-2008
ISBN978 90 5662 639 6
Pagina's61
TaalNederlands
OpmerkingenDe rapporten worden uitgegeven bij NAi Uitgevers te Rotterdam en zijn te bestellen via de boekhandel, telefonisch bij NAi Uitgevers (010 4401203) en via de website van het NAi.