Veel staat vast over klimaatverandering

Wat weten we met zekerheid over klimaatverandering?

• Er zijn harde bewijzen dat de CO₂-concentratie in de lucht in geen 800.000 jaar zo hoog is geweest als nu.
• De toename van de CO₂-concentratie is met zekerheid afkomstig van verbranding van olie, gas, kolen en ontbossing.
• Het staat vast dat CO₂ in de atmosfeer ervoor zorgt dat de aarde opwarmt.
• Het is zeker dat de gemiddelde wereldtemperatuur is gestegen met ca. 0,8 graden C sinds het begin van de industriële revolutie en in Noordwest-Europa (waaronder Nederland) met 1,5 graden C. Deze stijging is door directe metingen waargenomen.
• Sinds 2000 zijn acht van de tien warmste jaren voorgekomen sinds we de temperatuur meten (ongeveer 1850).
• Klimaat kent ook een natuurlijke variatie, met tijdschalen van enkele jaren tot tientallen jaren. Deels wordt deze natuurlijke variatie door externe factoren veroorzaakt (zoals zon en vulkanen), deels is er sprake van interne variabiliteit van het klimaatsysteem (zoals veranderingen in oceaanstromingen, El Niño’s en andere interne schommelingen).
• De zeespiegel stijgt en gletsjers verdwijnen gemiddeld wereldwijd.

Wat weten we bijna zeker?

• Het grootste deel van de opwarming van de laatste vijftig jaar is volgens het wetenschappelijk klimaatpanel van de VN, het IPCC, ‘zeer waarschijnlijk’ toe te schrijven aan door de mens uitgestoten broeikasgassen (meer dan 90% kans). De klimaatwetenschappers kunnen de vastgestelde opwarming van de aarde alleen goed verklaren als de optelsom van invloeden van de broeikasgassen, de zon, de vulkanen, en natuurlijke schommelingen binnen het klimaatsysteem (met name veroorzaakt door oceanen).
• De afzwakking van de opwarming die we de afgelopen jaren zien is zeer waarschijnlijk het resultaat van variaties in oceaanstromingen (interne variabiliteit van het klimaatsysteem), met mogelijk ook een rol voor de zon. Er hebben zich eerder dit soort perioden voorgedaan (bijvoorbeeld 1987–1996). Ondertussen stijgt de gemiddelde temperatuur gewoon door, dus de opwarming door broeikasgassen is niet tot stilstand gekomen.

Wat weten we niet zeker?

• Het is onbekend hoeveel warmer het in de toekomst precies zal worden door verdere toename van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer. Dit komt onder andere doordat niet bekend is wat de exacte invloed is van wolken, stofdeeltjes en waterdamp. Volgens een recent rapport van het PBL ligt de opwarming zonder klimaatbeleid in het jaar 2100 tussen 2 en 6 graden Celsius.
• Natuurlijke variaties zoals veranderingen in oceaanstromingen en in de intensiteit van de zonnestraling zijn niet goed te voorspellen. De invloed van deze variaties is echter niet zo groot in vergelijking met de opwarming die we de komende decennia verwachten bij ongewijzigd beleid.
• De voorspelde effecten van klimaatverandering op lokale en regionale schaal zijn onzekerder dan de gemiddelde uitkomsten voor de aarde als geheel. Dat maakt het lastiger om de effecten voor bijvoorbeeld Nederland of een gebied binnen Nederland goed te voorzien. Wel is het zo dat de opwarming in de buurt van de polen sneller gaat dan in de tropen. In Siberië is de temperatuur al 3 graden hoger dan aan het begin van de industriële revolutie. Over het algemeen warmt het boven land sneller op dan boven de oceaan. Nu al is geconstateerd dat Nederland tweemaal sneller opwarmt dan de wereldgemiddelde temperatuur.
• De afgelopen duizend jaar was het op het noordelijk halfrond waarschijnlijk kouder dan nu (meer dan tweederde kans). Geheel zeker is dat dus niet.

De grootste onzekerheden zitten dus in historie en toekomst van het klimaat; we weten wel bijna zeker dat de mens momenteel de grootste veroorzaker is van klimaatverandering. Het is daarbij van belang om helder te zijn over de tijdschaal die aan de orde is. De aarde heeft in de prehistorie wel warmere periodes gekend dan nu en over tienduizenden jaren wordt een nieuwe ijstijd verwacht. Maar dit zegt allemaal weinig over de oorzaken van de opwarming van de laatste 50 tot 100 jaar. We hebben te maken met ernstige gevolgen die in deze eeuw spelen.

De onzekerheden over hoe het klimaat zich in de toekomst zal ontwikkelen, kennen hun weerslag in klimaatmodellen. Omdat we geen gecontroleerde laboratoriumopstelling met een groot aantal aardbollen kunnen maken, moeten klimaatwetenschappers voor studies hun toevlucht zoeken tot computersimulaties. Die computersimulaties bootsen weer en klimaat met berekeningen na. Daar is inmiddels een heel scala aan modellen en methoden voor beschikbaar en de resultaten van simulaties worden beschikbaar gesteld als klimaatscenario’s. Hierbij is blijvend aandacht nodig voor modelonzekerheden.

Hoe kunnen al deze zekerheden en onzekerheden – en de ontwikkelingen daarin – continu voor de maatschappij en politiek op een betrouwbare manier in beeld worden gebracht? Daarvoor heeft de internationale gemeenschap in 1988 het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) opgericht. Het IPCC beoordeelt en benoemt onzekerheden, waaronder verschillen in opvattingen onder klimaatwetenschappers, zoals die blijken uit de wetenschappelijke ‘peer reviewed’ literatuur. Verder worden de resultaten van verschillende modellen tegelijkertijd in ogenschouw genomen. Het IPCC verwerkt commentaren van velerlei experts en regeringen. Sommigen proberen de conclusies aan te scherpen, anderen proberen ze af te zwakken – het eindresultaat is een evenwichtig verhaal over de huidige stand van zaken van klimaatkennis, inclusief de onzekerheden.

Hoewel er nog veel onzeker is over klimaatverandering, staat er ook al veel vast. Er is genoeg wetenschappelijk bewijs om klimaatbeleid te voeren en in Kopenhagen te onderhandelen over een volgend klimaatverdrag.