Logo van het Planbureau voor de Leefomgeving
Naar het hoofdmenuNaar de hoofdinhoud

Beleidsadvies: De ruimtelijke vraagstukken van de toekomst voor de beleidsagenda van nu

Rapport | 30-05-2007
Omslag van de publicatie

De druk op de ruimte in Nederland zal de komende decennia verder toenemen. Met name in de Randstad is dit het geval, als gevolg van een stijgende woningvraag, toenemende automobiliteit en luchtvaart en meer behoefte aan recreatie. In de groene randen om de stad zal die druk het meest zichtbaar worden. Op de langere termijn kan deze verstedelijkingsdruk in de Randstad bovendien gaan botsen met de toenemende druk van het water in laag Nederland, die ook steeds meer ruimtelijke maatregelen vraagt.

Druk op ruimte in de Randstad blijft komende decennia toenemen

Het rapport is geschreven naar aanleiding van het verzoek van de minister van VROM om een verkenning uit te voeren van de ruimtelijke vraagstukken die zich tussen 2020 en 2040 zullen voordoen en waarvan de effecten en/of de oorzaken kunnen worden beïnvloed door het ruimtelijke beleid. Hiertoe bieden het Ruimtelijk Planbureau (RPB) en het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) een korte inventarisatie van de trends en vraagstukken op ruimtelijk gebied die zich op lange termijn zullen aandienen en al in de huidige kabinetsperiode aandacht verdienen. Hierbij is steeds uitgegaan van een voortzetting op hoofdlijnen van het huidige beleid.

Herstructurering van bedrijventerreinen en woonwijken urgenter

Hoewel de ruimtedruk blijft toenemen, neemt het tempo van de toename geleidelijk af. Na 2020 kan deze toename van de ruimtedruk op sommige gebieden, bijvoorbeeld bij de vraag naar bedrijventerreinen, zelfs omslaan in een afname. Doordat tegelijkertijd de economie blijft doorgroeien, ontstaan nieuwe mogelijkheden maar ook nieuwe risico´s voor de ruimtelijke omgeving. Kostbare ingrepen als de herstructurering van woonwijken en bedrijventerreinen worden dan relatief belangrijker.

In sommige perifere regio’s kan de ruimtedruk al eerder afnemen, en in sommige gemeenten is dat zelfs nu al het geval. Doordat tegelijkertijd gezinsverdunning optreedt, zal slechts in een beperkt aantal gemeenten ook het aantal huishoudens krimpen. Hierdoor zal niet zozeer de vraag naar het aantal woningen afnemen, maar wel de vraag naar bepaalde woningtypen veranderen. In de grote steden lijkt een bevolkingskrimp zich voorlopig nog niet voor te doen.

Grote steden onder druk door sociale problemen en bereikbaarheid

In de grote steden kunnen sociale en ruimtelijke problemen zich opstapelen. Zo kan het aantal niet-westerse migranten met een lage opleiding nog flink groeien, met als gevolg dat de mismatch op de stedelijke arbeidsmarkt en de ruimtelijke segregatie op de woningmarkt verder toenemen. Daarnaast zal de huidige congestie op het hoofdwegennet zich waarschijnlijk verplaatsen naar de toegang van de steden en kan de parkeerdruk in de stad nog aanzienlijk toenemen.

Waterdreiging hoopt zich op in verstedelijkte Randstad

Door klimaatverandering, zeespiegelstijging en toename van de afvoer van de grote rivieren neemt de kans op overstromingen toe. De dreiging van het water neemt niet alleen toe vanuit de zee, de lucht en het achterland, maar via inklinking van de bodem ook vanuit de grond. Dit is met name het geval in de Randstad, die voor een groot deel ruim beneden de zeespiegel ligt. In dit laagst gelegen gebied komen de verschillende vormen van waterdreiging samen en zullen de problemen rond veiligheid en wateroverlast zich ophopen. Door de verwachte toenemende verstedelijking die in de Randstad wordt voorzien, zullen ook de risico’s en de schade snel groter worden: niet alleen de dreiging wordt groter, ook het aantal te beschermen mensenlevens en investeringen neemt toe.

Platteland wordt monotoner

Het platteland behoudt voor het overgrote deel zijn landbouwfunctie. Als gevolg van de schaalvergroting in de landbouw wordt het beeld van het platteland echter geleidelijk monotoner. Gebieden bestemd voor intensieve landbouwproductie raken sterker gescheiden van gebieden die worden beschermd vanwege hun natuurwaarden. Daardoor worden de voor de stedeling aantrekkelijke gebieden op het platteland slechter bereikbaar. De randen van het platteland zullen door een geleidelijke verandering van functies vanuit de steden echter verder blijven rafelen.

Kwaliteit en variatie worden belangrijker eisen aan ruimtelijke omgeving

Door de verdere inkomensgroei, de veranderende bevolkingssamenstelling, de verdienstelijking van de economie en de afnemende groei van de ruimtedruk zullen burgers en ondernemers meer en andere eisen gaan stellen aan de ruimtelijke omgeving. Kwaliteit en variatie van de ruimte zullen steeds meer het succes van de ruimtelijke planning bepalen.

Ontwikkeling van migratie bepalend voor omvang van ruimtedruk

Door de lage vruchtbaarheid van de bevolking is het vooral de onzekere ontwikkeling van de migratie die bepalend is voor de omvang van de ruimtedruk, voor de plaats daarvan en voor de vorm die deze aanneemt. Daarbij gaat het zowel om de omvang als om de aard van de migratie.

Auteur(s)Jan Schuur, Leon Janssen, Sander Klaver, Nico Pieterse, Daniëlle Snellen
Publicatiedatum30-05-2007
ISBN978 90 7864 5030
Pagina's44
TaalNederlands