Logo van het Planbureau voor de Leefomgeving
Naar het hoofdmenuNaar de hoofdinhoud

Evaluatie voorstel Europese Commissie om tijdelijk minder CO2-emissierechten te veilen

Rapport | 27-11-2012
Foto van eeen veilinghamer op tafel met daarnaast een tekst 'sold'

Door tijdelijk minder te veilen, zou het overschot aan emissierechten minder snel toe moeten nemen waardoor de CO2-prijs weer zou oplopen. Uit een literatuuronderzoek blijkt dat dit voorstel van de Europese Commissie waarschijnlijk slechts een gering effect heeft op de CO2-prijs, omdat het totale aantal emissierechten tot en met 2020 gelijk blijft. Het voorstel geeft echter wel een signaal voor investeerders in CO2-arme technologieën dat het functioneren van het Europese CO2-emissiehandelssysteem (ETS) prioriteit heeft bij beleidsmakers. De negatieve gevolgen van dit voorstel voor Nederlandse bedrijven zijn waarschijnlijk beperkt.

Overschot aan emissierechten in Europese CO2-emissiehandelsysteem

Het functioneren van het ETS staat ter discussie, omdat de huidige CO2-prijs van emissierechten (rond 8 euro per ton CO2) veel lager is dan aanvankelijk verwacht. Hoewel het huidige ETS tot en met 2020 tegen lage kosten leidt tot een emissiereductie, geeft de huidige CO2-prijs onvoldoende stimulans om te investeren in koolstofarme technologieën. Deze technologieën zijn echter noodzakelijk om op de langere termijn tot een verdergaande emissiereductie te komen. De belangrijkste oorzaak voor de lage CO2-prijs is de economische stagnatie in de Europese Unie sinds het einde van 2008. Hierdoor vielen de emissies veel lager uit, terwijl het aantal emissierechten onveranderd bleef. Dit heeft tot een groot overschot aan rechten geleid, een overschot dat er zonder aanpassingen van het ETS waarschijnlijk tot en met 2020 nog grotendeels zal zijn. Om dit overschot aan het begin van de volgende handelsperiode vanaf 2013 te verkleinen, heeft de Europese Commissie voorgesteld om in de jaren 2013 tot en met 2015 tijdelijk minder rechten te veilen en die rechten vervolgens in de jaren 2016 tot en met 2020 weer extra te veilen. Het ministerie van Milieu en Infrastructuur heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gevraagd om de mogelijke effecten van dit voorstel op de CO2-prijs en de (Nederlandse) ETS-bedrijven te onderzoeken.

Gering effect op CO2-prijs bij tijdelijk minder veilen van emissierechten

Tijdelijk minder emissierechten veilen heeft waarschijnlijk een gering effect op de CO2-prijs, voornamelijk omdat het totale aantal emissierechten tot en met 2020 gelijk blijft. Alleen wanneer een substantiële hoeveelheid rechten tijdelijk niet wordt geveild, kan dat op korte termijn tot een significant hogere CO2-prijs leiden. Vanaf 2016 daalt de CO2-prijs weer, omdat het aanbod van emissierechten weer toeneemt. In 2020 kan de CO2-prijs iets hoger liggen, omdat de kans dat verdere hervormingen van het ETS ook worden doorgevoerd dan groter wordt geacht. Het niet aannemen van het voorstel van de Europese Commissie kan resulteren in een nog verdere daling van de CO2-prijs.

Voorstel kan worden opgevat als signaal voor hervorming van CO2-emissiehandel

Het voorstel om tijdelijk minder emissierechten te veilen, heeft waarschijnlijk geen invloed op investeringen in koolstofarme technologieën. Het voorstel kan zelfs tot extra onzekerheid voor investeerders leiden, omdat niet helder is wanneer er wéér kan worden ingegrepen in de markt en in welke mate dat dan zal gebeuren. Aan de andere kant zien verschillende investeerders het aannemen van het voorstel van de Europese Commissie als een signaal dat de Europese Unie een voldoende hoog prijssignaal voor investeringen in koolstofarme technologieën serieus neemt. De kans dat op langere termijn structurele hervormingen worden aangenomen, achten zij daardoor groter.

De negatieve gevolgen voor ETS-bedrijven blijven waarschijnlijk beperkt

Hoewel de CO2-prijs mogelijk zal stijgen bij het tijdelijk niet-veilen van een substantiële hoeveelheid emissierechten, zijn de gevolgen daarvan voor (Nederlandse) ETS-bedrijven waarschijnlijk beperkt. Alhoewel elektriciteitsproducenten in principe alle benodigde rechten moeten kopen tegen hogere kosten in de jaren 2013-2015, kunnen zij de CO2-prijs volledig aan de consument (inclusief de industrie) doorberekenen. Na 2016 vallen de kosten juist lager uit. De Nederlandse industrie kan het overschot aan emissierechten uit de jaren 2008-2012 gebruiken ter compensatie van de toegenomen schaarste. Bovendien ontvangt de industrie tot en met 2015 de meeste toegewezen emissierechten nog gratis, of tot en met 2020 zelfs volledig bij bedrijven die gevoelig zijn voor ‘koolstoflekkage’. Hierdoor kunnen de ‘windfall profits’ voor de industrie tot en met 2015 zelfs toenemen. Voor luchtvaartbedrijven geldt dat zij waarschijnlijk onvoldoende (gratis) rechten krijgen toegewezen, waardoor een tekort zal moeten worden aangevuld met de aankoop van extra rechten. De kosten daarvoor nemen door het voorstel van de Europese Commissie tijdelijk toe, maar zullen daarna weer dalen.

Auteur(s)Martijn Verdonk en Herman Vollebergh
Rapportnr.500287001
Publicatiedatum27-11-2012
Pagina's18
TaalEngels