Reactie van huishoudens op dreigende energieschaarste en hoge energieprijzen

Eind 2023 gebruikten huishoudens ruim een kwart minder aardgas en ongeveer 20 procent minder elektriciteit dan eind 2021. Ongeveer de helft van de landelijk bereikte besparing op het gasverbruik wordt verklaard door de hogere gasprijs. Maatschappelijke zorgen en onzekerheid over de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie speelden ook een rol. We zien dat de zorgen van huishoudens afnamen nadat het prijsplafond werd aangekondigd en de energieprijzen weer daalden. Dit terwijl de energierekening voor steeds meer huishoudens hoger werd omdat hun vaste contract met de oude lage energieprijzen afliep. De energiebesparingen werden vooral bereikt door gedragsverandering, zoals de thermostaat lager zetten, minder ruimtes verwarmen en korter douchen. Daarnaast investeerden veel huishoudens in isolatie, zonnepanelen en warmtepompen. Financieel kwetsbare huishoudens bespaarden relatief evenveel energie als andere huishoudens, maar dat ging vaker ten koste van hun comfort.

Rekening houden met handelingsperspectief huishoudens helpt hen energie te besparen

Energiebesparing blijft essentieel voor een robuust en duurzamer energiesysteem. Dat vraagt om effectief beleid dat energiebesparing stimuleert. Huishoudens, en in het bijzonder financieel kwetsbare huishoudens kunnen beperkt reageren op plotselinge en zeer grote prijsstijgingen. Consistent en voorspelbaar beleid geeft huishoudens tijd en vertrouwen om te investeren in energiebesparing. Zo is het belangrijk dat subsidieregelingen aansluiten op handelingsmogelijkheden van huishoudens. 

Gebruiksafhankelijke tarieven energiebelasting kunnen effectief en rechtvaardig zijn

De energiebelasting is een belangrijke prikkel om energiebesparing bij huishoudens te realiseren. Gebruiksafhankelijke tarieven voor de energiebelasting kunnen zowel effectief als rechtvaardig zijn, omdat huishoudens met een hoger energiegebruik relatief meer mogelijkheden hebben om hun verbruik te verminderen en dat ook in sterkere mate doen bij prijsstijgingen.