Mephisto

Aard van het model

Met Mephisto kan de invloed van een aantal factoren op het energiegebruik en de emissies worden doorgerekend m.b.v. scenario’s voor het activiteitenniveau van de sectoren en scenario’s voor de introductie van schonere motoren als gevolg van Europese emissienormering of nationaal beleid. Zo is er sinds 2022 een uitgebreid nationaal beleidsprogramma voor verduurzaming van mobiele werktuigen in de bouw (Schoon Emissieloos Bouwen) en is in 2026 de Subsidieregeling Emissieloos Landbouwmaterieel gestart. 

Als invoer voor het model raamt het PBL de geleverde arbeid per sector die rechtstreeks verband houdt met het energiegebruik van de sector. De raming van het energiegebruik wordt voornamelijk gebaseerd op de historische tijdreeksen van het geregistreerde energiegebruik, die met het CBS zijn afgestemd in het kader van de Emissieregistratie. De raming betreft voor de meeste sectoren een trendextrapolatie van het historische energiegebruik. Bij de bouw wordt echter gebruik gemaakt van de samenhang van de volumeontwikkeling van de bouwproductie met het energiegebruik. De volumeontwikkeling van de bouwproductie wordt jaarlijks vijf jaar vooruit geraamd door het Economisch Instituut voor de Bouw. Om de activiteit van grondmaterieel op vliegvelden te ramen worden ramingen van het jaarlijkse maximum take-off weight van vluchten vanaf Nederlandse vliegvelden van het luchtvaartmodel Aeolus gebruikt. Bij containeroverslag in havens wordt het jaarlijks overgeslagen aantal TEU (Twenty Feet Equivalent) geraamd en omgerekend naar energiegebruik. 

Mephisto werkt met een machinepark per sector. De autonome ontwikkeling van energiegebruik en emissies van dit park wordt geraamd. Deze ontwikkeling is het gecombineerde resultaat van de historische machineverkopen (die worden doorgetrokken naar de toekomst), uitvalcurven en de resulterende jaarlijkse samenstelling van het machinepark en de stand van zaken met betrekking tot de Europese emissienormering voor mobiele werktuigen voor zowel de historische verkochte werktuigen als ook voor de toekomstig te verkopen werktuigen. Een scenario voor de introductie van schonere motoren als gevolg van nieuwe Europese emissienormering of nationaal beleid kan vervolgens worden doorgerekend. Uiteindelijk schaalt het model de ontwikkeling van energiegebruik en emissies van het machinepark per sector met de hoeveelheid energie die in het scenario voor het activiteitenniveau van de sector is opgelegd. 

Mephisto is ontwikkeld door TNO en wordt met enige regelmaat geactualiseerd in opdracht van het PBL. 

Voorbeelden van studies

Mephisto wordt ingezet om het energiegebruik en de emissies van broeikasgassen en luchtverontreinigende stoffen van mobiele werktuigen te ramen voor de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning. Het model levert ook ramingen aan het RIVM dat deze gebruikt bij de berekening van de Grootschalige Concentratie- en Depositiekaarten Nederland (GCN/GDN). Verder is het model ingezet bij onderzoek naar emissietrends van de bredere groep bouwmaterieel dat onder het programma SEB valt: naast mobiele werktuigen in de bouw betreft dit de bouwlogistiek in het wegtransport, waterbouwvaartuigen en spoorspecifiek bouwmaterieel (TNO 2025: SEB. Emissies in de bouw 2010-2035).