Erkenning in de leefomgeving

Een gebrek aan erkenning komt voort uit historisch gegroeide denkbeelden en waardepatronen over wat ‘normaal’ en ‘gewenst’ is binnen de samenleving. We zijn vaak zo gewend aan deze dominante denkbeelden en waardepatronen dat we ons niet bewust zijn van hoe deze ons beeld kleuren van wie wat nodig heeft of waar recht op heeft. Hierdoor zien we de negatieve gevolgen die zulke beelden kunnen hebben voor bepaalde groepen niet altijd; dat geldt ook voor beleidsmakers.

Reflectiekader voor beleidsmakers

Om het bewustzijn van een mogelijk gebrek aan erkenning bij de ruimtelijke inrichting van de leefomgeving te vergroten, hebben de PBL-onderzoekers een reflectiekader ontwikkeld voor beleidsmakers uit het ruimtelijk domein. Hiermee kunnen zij op systematische wijze doordenken of en, zo ja, hoe een gebrek aan erkenning van bepaalde groepen een rol speelt bij de vraagstukken waar hun beleid zich op richt en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn voor de betreffende groepen. Daarnaast helpt het kader beleidsmakers om te reflecteren op de onrechtvaardigheid van een vastgesteld gebrek aan erkenning. Dit beïnvloedt of en welke aanpassingen in de ruimtelijke inrichting van de leefomgeving nodig zijn.

Om de toepassing van het reflectiekader te illustreren hebben we deze uitgewerkt voor drie voorbeelden uit het ruimtelijk beleidsdomein: 1. Grootschalige huisvesting van arbeidsmigranten in het buitengebied; 2. Gentrificatie; 3. Vrouwen en veiligheid op straat. Voor ieder voorbeeld laten we zien hoe een groep door een gebrek aan erkenning kan worden belemmerd in hun mogelijkheden tot het gebruik van de leefomgeving. 

Erkenning bevorderen 

Als de overheid tot de conclusie komt dat er sprake is van een onrechtvaardig gebrek aan erkenning in het ruimtelijk domein, zijn er twee opties: het bij de bron aanpakken van de miskenning of het aanpassen van de inrichting van de leefomgeving zodat deze de mogelijkheden van de miskende groep niet of minder beperkt. Door beide routes te combineren kunnen de voor- en nadelen van elke route worden ondervangen. Het bij de bron aanpakken vraagt om het doorbreken van de denkbeelden en waardepatronen die ten grondslag liggen aan de beperkingen die miskende groepen ondervinden. Deze aanpak neemt de onderliggende oorzaak weg, maar zulke veranderingen kosten veel tijd. Het aanpassen van de inrichting van de leefomgeving doet weliswaar niets aan het onderliggende probleem van miskenning, maar vergroot wel op korte termijn de mogelijkheden die de groep heeft om hun leven vorm te geven.