Stresstest kwetsbare gebieden

Met deze Stresstest kwetsbare gebieden kan in een vroegtijdig stadium worden verkend wat het effect is van mogelijke toekomstige verstedelijking op gebieden die (op onderdelen) kwetsbaar zijn voor veranderingen, bijvoorbeeld als het gaat om het behoud van natuur- en landschapswaarden of cultuurhistorische waarden. Met dit inzicht kan het kabinet desgewenst maatregelen nemen om aantasting te voorkomen.

Het PBL verwacht hiermee bij te dragen aan de ontwikkeling van de Nota Ruimte en aan de actualisering van provinciale omgevingsvisies en -verordeningen. Deze stresstest bouwt voort op de Planmonitor Nationale Omgevingsvisie 2024, die het PBL in 2021 heeft ontwikkeld naar aanleiding van vragen van de Eerste Kamer en op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. 

Grote verschillen in Nederland 

Op basis van de uitgevoerde stresstest komt naar voren dat bij een scenario van hoge verstedelijkingsdruk (zoals beschreven in het WLO Hoog scenario), in combinatie met het loslaten van ruimtelijke restricties (waardoor een groot aandeel nieuwe woon- en werklocaties buiten bestaand stedelijk gebied terechtkomt), er tot 2060 aanzienlijke risico's zijn voor gebieden met kwetsbare waarden.

De mate waarin kwetsbare gebieden onder druk kunnen komen te staan door mogelijke toekomstige verstedelijking (wonen, werken, verblijfsrecreatie) verschilt sterk tussen de provincies. Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht laten in absolute zin de meeste mogelijke (gemodelleerde) woon- en werklocaties in kwetsbare gebieden zien. Dit zijn overigens ook de provincies die al sterk verstedelijkt zijn en de meeste verstedelijkingsplannen hebben. 

In relatieve zin komt rond de 40 procent van de mogelijke verstedelijking terecht in kwetsbare gebieden. In Drenthe, Utrecht, Noord-Holland, Overijssel en Zuid-Holland bevindt een relatief groot deel van de totale mogelijke verstedelijking zich in kwetsbare gebieden. 

Verder laat de stresstest zien dat veranderingen in restrictief beleid kunnen resulteren in uitleglocaties op grotere afstand van de bestaande steden. Dit heeft gevolgen voor de locatie van voorzieningen, verkeersinfrastructuur, elektriciteit, drinkwater en groen in en om de stad. Deze onderlinge afhankelijkheid vraagt om een samenhangend verstedelijkingsbeleid, dat gezien de lange aanlooptijd van dergelijke investeringen ook de nodige continuïteit vereist.

Duiding voor beleid

Het Rijks- en provinciale omgevingsbeleid staat voor de taak om de voor- en nadelen van mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen zorgvuldig af te wegen, vooral in gebieden met kwetsbare waarden. Als het beleid ervoor kiest om kwetsbare waarden zoveel mogelijk te ontzien, dan bestaan daarvoor verschillende opties. Het ruimtebeslag van verstedelijking kan worden beperkt door meer te bouwen in bestaand bebouwd gebied en/of in hogere dichtheden. Waar verstedelijking buiten bestaand bebouwd gebied plaatsvindt, is het een optie om gebieden met kwetsbare waarden meer te ontzien door meer sturing te geven aan de locatie van deze verstedelijking, en om meer aandacht te besteden aan de precieze inpassing ter plaatse.