Kosten Europese CO2-beprijzing gaan sterk variëren tussen huishoudens
In 2028 treedt het nieuwe Europese emissiehandelssysteem ETS2 in werking. Het PBL-rapport Het ETS2 en de gevolgen voor Nederlandse huishoudens laat zien dat er dan grote verschillen zijn in de kosten voor CO2-uitstoot per huishouden. Kwetsbare huishoudens kunnen hierdoor in de problemen raken en huishoudens met een elektrische auto en een volledig elektrische warmtepomp betalen deze meerkosten voor vervoer en verwarming niet. Het is aan de politiek om passende maatregelen te nemen om negatieve effecten voor kwetsbare huishoudens te beperken.
Vanaf 2028 treedt het ETS2 in werking en gaan huishoudens een prijs betalen voor de CO2-uitstoot van hun aardgas, benzine en dieselgebruik. De CO2-prijs komt tot stand op de Europese ETS2-markt en wordt bepaald door de vraag naar en aanbod van verhandelbare CO2-uitstootrechten. De Nederlandse overheid heeft beperkt invloed op de CO2-prijs die huishoudens in de nabije toekomst gaan betalen. De CO2-prijs wordt in belangrijke mate bepaald door de ontwikkeling van de CO2-uitstoot in de grote lidstaten binnen Europa.
Ontwikkeling CO2-prijs
Het ETS2 levert als beleidsinstrument een belangrijke bijdrage aan het klimaatbeleid waarbij de vervuiler betaalt. Naar verwachting betaalt de eigenaar van een klein appartement met CV-ketel die 6.000 km per jaar met een benzineauto rijdt in 2030 ongeveer 10-20 euro per maand. Bewoners van een grote vrijstaande woning die 20.000 km per jaar rijden betalen naar verwachting 30-70 euro per maand. De CO2-prijs zal waarschijnlijk oplopen naarmate het emissieplafond daalt. PBL-directeur Marko Hekkert: “Recente gebeurtenissen laten zien dat te hoge energieprijzen leiden tot zorgen over energiearmoede en problemen bij specifieke groepen Nederlanders. Ondersteuning van kwetsbare huishoudens kan dit effect van het ETS2 beperken.”
Energie- en vervoersarmoede beperken
Niet alle huishoudens hebben de mogelijkheid om hun huis en auto snel te verduurzamen met woningisolatie, het aanschaffen van een warmtepomp en/of de aankoop van een elektrische auto. Huurders zijn daarnaast afhankelijk van de verhuurders van woningen. Het ETS2 vergroot hiermee de kans op energie- en vervoersarmoede. Een bescheiden deel van de ETS2-inkomsten wordt via het Europese Sociaal Klimaatfonds ingezet om kwetsbare groepen te ondersteunen. Door ook het overige deel van de ETS2-inkomsten in te zetten voor klimaatmaatregelen of compensatie kan de impact van en het draagvlak voor het instrument worden vergroot. In andere Europese landen werd bij een vergelijkbare CO2-heffing gekozen voor een vast compensatiebedrag per inwoner. De kwetsbare huishoudens profiteren hier dan relatief het meest van.
Passende prijsprikkel ETS2
Een effectieve inzet van het ETS2 vraagt om een passende prijsprikkel om te voorkomen dat deze te hoog is voor kwetsbare groepen en te laag om de gewenste verduurzaming op termijn te realiseren. Ook is voorspelbaarheid belangrijk om investeringen in verduurzaming te stimuleren. Een manier om daar iets aan te doen is dat de prijs tussen een afgesproken onder- en bovengrens beweegt. Dit geeft meer zekerheid dat het ETS2 blijft bijdragen aan het klimaatbeleid en voldoende draagvlak houdt, ook bij de kwetsbare burgers. De prijsregulering kan op verschillende manieren worden ingezet, op Europees niveau binnen het ETS2 en op nationaal niveau in samenhang met de energiebelasting en accijnzen. Het is uiteindelijk aan de politiek om te bepalen welk prijsniveau acceptabel is. De recente geopolitieke gebeurtenissen hebben al geleid tot hoge energieprijzen en inzet van tijdelijke compensatie. Deze ontwikkelingen pleiten ervoor om de ETS2 -prijs onderdeel te maken van een bredere discussie over de energieprijzen.