Terugblik PBL Academielezing 2026
Het Planbureau voor de Leefomgeving organiseerde op maandagmiddag 23 maart weer een Academielezing. De lezing, met als onderwerp het concept van planetaire grenzen in relatie tot het voedselsysteem, werd gegeven door Johan Rockström, Directeur van het Potsdam Institute for Climate Impact Research. Twee hoogleraren van Wageningen University & Research, Marianne Geleijnse en Hannah van Zanten, reflecteerden op de lezing.
Een gezonde planeet, een gezond dieet
‘Een transformatie naar een duurzaam én gezond voedselsysteem is de belangrijkste hefboom om de planeet leefbaar te houden’: met deze stelling opende Johan Rockström zijn PBL Academie Lezing. Professor Rockström, na een introductie van PBL-directeur Marko Hekkert, gaf de lezing getiteld ‘Een gezonde planeet en een gezond dieet: Een transformatie naar een veilige en duurzame toekomst’. In vijfenveertig wervelende minuten nam hij ruim 650 bezoekers, online luisteraars en medewerkers mee in de wereld van de planetaire grenzen en de rol van het voedselsysteem in het behouden van een leefbare planeet. Hij liet zien hoe bossen en bodems (de biosfeer) en oceanen, de impact van de uitstoot van broeikasgassen dempen, maar ook dat de veerkracht van de biosfeer verder wordt ondermijnd door – onder andere – de manier waarop het voedsel- en landbouwsysteem is ingericht. Gelukkig eindigde hij het ontmoedigende verhaal met een ‘het kan wel’. Het voedselsysteem kan duurzamer en tegelijkertijd gezonder, een win-win voor duurzaamheid en welzijn. Het kan niet alleen, het moet ook: alleen samen met de energietransitie biedt een mondiale overgang naar een gezond, duurzaam en rechtvaardig dieet een haalbare weg naar een maximale opwarming van 1,5º graad en het behoud van biodiversiteit.
Het Nederlandse dieet
Johan Rockström bouwde voort op het werk van de EAT-Lancet commissie (zie The EAT-Lancet Commission on healthy, sustainable, and just food systems). De reflecties van de twee Wageningse hoogleraren koppelden deze mondiale analyse aan het Nederlandse dieet en het Europese voedselsysteem. In een reactie gaf Marianne Geleijnse, hoogleraar Voeding en hart- en vaatziekten en voorheen lid van de Gezondheidsraad, aan dat de nieuwe Schijf van Vijf aansluit op het benodigde gezonde en duurzame dieet. Wel ziet ze drie verschillende uitdagingen voor Nederlanders: minder rood vlees, meer peulvruchten en een betere verdeling van duurzame visconsumptie. Aanvullend liet Hannah van Zanten, hoogleraar Earth Systems and Global Change, met een circulair voedselsysteem model zien dat een duurzaam en gezond voedselmodel mogelijk is in Europa met minder ruimtegebruik. Ze liet ook zien hoe mensen met een ‘serious game’ zelf kunnen meedenken over het opnieuw vormgeven van hun voedselsystemen.
Duurzame keuzes maken
Bij de afsluitende discussie met de zaal en het online publiek onder leiding van Marko Hekkert sloot Detlef van Vuuren, PBL onderzoeker en hoogleraar Integrated Assessment of Global Environmental Change aan de Universiteit Utrecht aan. Het gesprek ging over de uitdagingen van de verandering. Zoals over hoe om te gaan met onvermijdelijke prijsverhogingen of over hoe te komen tot een situatie waar de gezonde, duurzame keuze ook de makkelijke keuze wordt en over hoe om te gaan met uitdagingen en weerstand. De aanwezigen beloonden de Academielezing met groot applaus en er werd zeker nog veel nagepraat bij de borrel.
