Prinsjesdag: Kabinet-Jetten investeert in de toekomst maar schuift óók belangrijke opgaven door
Het kabinet trekt het meeste extra geld uit voor defensie. Ook gaat er extra geld naar onderwijs, klimaat, natuur, wonen en infrastructuur. Keuzes die de brede welvaart in de toekomst kunnen versterken. Tegelijkertijd blijven belangrijke opgaven liggen en worden lasten doorgeschoven. Zo ligt Nederland niet op koers om de klimaatdoelen te halen en loopt de overheidsschuld op de lange termijn op. Bovendien raken de ombuigingen op zorg en sociale zekerheid kwetsbare groepen harder.
Dat concluderen het Centraal Planbureau (CPB), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in hun gezamenlijke rapport: ‘Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026’. Het rapport heeft als doel kabinet en parlement te helpen om vanuit een breed perspectief keuzes te maken voor het nieuwe begrotingsjaar.
Twee grote opgaven worden doorgeschoven
Ondanks de extra klimaatuitgaven ligt Nederland niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Uitstel maakt de toekomstige opgave groter en duurder. Ook is Nederland onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering, zoals hitte, droogte en wateroverlast. Daarnaast leidt het voorgenomen beleid op lange termijn tot een hogere overheidsschuld. Daarmee worden de financiële lasten in grotere mate doorgeschoven naar toekomstige generaties.
Kwetsbare groepen worden harder geraakt door ombuigingen op zorg en sociale zekerheid.
Tegenover de extra uitgaven staan lastenverzwaringen en ombuigingen op zorg en sociale zekerheid. De lasten op arbeid nemen toe, terwijl lasten op kapitaal niet worden verhoogd. De ombuigingen op de zorg en sociale zekerheid leiden voor mensen tot grotere financiële risico’s bij ziekte en werkloosheid. Mensen met een laag inkomen kunnen deze risico’s minder goed dragen.
Belangrijke stap voor natuurherstel
Met het maatregelenpakket voor landbouw, natuur en stikstof kan een belangrijke stap worden gezet richting natuurherstel. Ook komen de nieuwe stikstofemissiedoelen voor landbouw en industrie binnen bereik. De effecten zijn mede afhankelijk van grote beleidshervormingen en een langdurige uitvoeringskracht. En de uitvoering vraagt veel van boeren en overheid.
Groter beroep op burgers en de samenleving
De kabinetskeuzes vragen niet alleen iets van de overheid, maar ook van burgers en de samenleving. Iedereen wordt geacht meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen gezondheid en vaker een beroep te doen op de omgeving. Wat dit betreft zijn de ambities groot. Niet iedereen beschikt echter over dezelfde mogelijkheden: juist mensen met weinig hulpbronnen zijn extra kwetsbaar. Het oplossen van maatschappelijke problemen vraagt om een samenleving die in staat en bereid is om mee te bewegen. Dat vraagt ook om een overheid die belangen zichtbaar afweegt, keuzes uitlegt en rekening houdt met verschillen tussen groepen en mensen. Dit is des te belangrijker omdat de middelen beperkt zijn.
Concrete doelen maken voortgang beter zichtbaar
Op terreinen als klimaat, natuur, defensie, economische groei en woningbouw heeft het kabinet concrete doelen geformuleerd. Op andere terreinen worden voornamelijk richtinggevende ambities benoemd. Zo wil het kabinet bouwen aan “de gezondste generatie ooit” en gezondheidsverschillen verkleinen, zonder hierbij concrete doelen te formuleren. Daardoor is niet duidelijk wat het kabinet precies wil bereiken, wordt het moeilijk om de voortgang te volgen en achteraf lessen te kunnen trekken.
