Erfgoed als leefomgevingswaarde

Referentiekader biedt ondersteuning bij integrale planvorming

De acht leefomgevingswaarden bieden een referentiekader voor soms ingewikkelde gesprekken over ruimtelijke ingrepen. Het is een manier om over de waarde van erfgoed te spreken over de scheidslijnen van specialismen en sectoren heen. Bovendien komen bij toepassing waarderingen in het vizier die professionals vanuit hun disciplinaire achtergrond wellicht niet meteen zouden herkennen, maar die ‘leken’ wel belangrijk vinden. Op deze manier kan dit referentiekader ondersteuning bieden bij integrale planvorming zoals de Omgevingswet die voorziet. 

De bijbehorende themasite geeft handvatten hoe deze waarden in planprocessen te ontdekken, te adresseren, ermee te ontwerpen, en hoe ze tegen elkaar af te wegen. 

In het achtergrondrapport wordt uitgelegd hoe het essay tot stand is gekomen. Het geeft daarnaast drie concrete voorbeelden van toepassing van het referentiekader bij een ruimtelijke ingreep waar erfgoed in het geding is.

De acht leefomgevingswaarden als overkoepelend kader

Het essay sluit aan bij een breder wordende blik op wat men onder erfgoed moet verstaan. Tegelijk gaat het in het essay niet om de vraag: ‘wat is erfgoed en daarom waardevol?’, maar om de vraag ‘waarom het bestaande (een gebouw, een wijk, een landschap, enzovoort) als onderdeel van de leefomgeving waardevol wordt gevonden’. Waaruit bestaat de leefomgevingswaarde van erfgoed? De acht leefomgevingswaarden zijn dan ook geen vervanging voor specialistische termen uit de erfgoedwetenschap, planologie, omgevingspsychologie of economie, maar zijn bedoeld om een overkoepelend kader te bieden om deze aan elkaar te relateren.

Drie toepassingen op erfgoed: een wijk, een gebouw en een gebied 

Het achtergrondrapport geeft uitleg over de totstandkoming van het essay. Voor het onderzoek zijn onder andere drie casestudies gedaan. Het gaat om de verduurzaming van de wijk Lunetten in Utrecht, natuurontwikkeling in natuurgebied de Geelders bij Boxtel, en de transformatie van de St. Antonius-Abt-kerk in Volkel. De beschrijvingen van deze casestudies zijn tegelijk voorbeelden van de toepassing van het referentiekader op concrete ruimtelijke vraagstukken. 

Bovendien verkent het achtergrondrapport hoe het referentiekader kan helpen om erfgoed beter te betrekken in maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA), een methode voor integrale afweging van overheidsinvesteringen.