Werken aan Transformatie: Reflectie op het Nationaal Programma Landelijk Gebied

Beleid richten op maatschappelijke transformatie is uitdagend. Het vraagt om veranderingen in de wijze waarop overheden werken, van de uitgangspunten die worden gehanteerd tot de vaardigheden die ambtenaren inzetten. Het NPLG is een relevante casus om te onderzoeken welke uitdagingen daarbij spelen en hoe met deze uitdagingen werd omgegaan. Deze inzichten zijn relevant voor de zoektocht die op dit moment gaande is bij het Rijk, waaronder bij verschillende departementen van LVVN, VRO en IenW, hoe het beleid voor de toekomst van het landelijk gebied vorm te geven. Het is belangrijk dat de lessen uit het NPLG daarin worden meegenomen.

Uitdagingen in het werken aan maatschappelijke transformatie

Het NPLG zette in op een integrale, gebiedsgerichte en lerende aanpak. In de praktijk liepen ambtenaren aan tegen spanningen tussen de ambitie van transformatiegericht werken en bestaande werkwijzen en structuren binnen en buiten de rijksoverheid. Daarbij speelde de turbulente maatschappelijke en politieke context rond het NPLG een rol. De toenemende focus op nationale doelen op de korte en middellange termijn zette de gebiedsgerichte aanpak onder druk en beperkte de ruimte om lerend en adaptief te werken aan transities in het landelijk gebied. 

Versterken van transformerend vermogen

We belichten in het rapport de kracht en uitdagingen van het NPLG in het werken aan transformatie in het landelijk gebied. Daaruit trekken we vier lessen om het transformerend vermogen van de rijksoverheid te versteken. Ten eerste is het van belang dat de rijksoverheid (weer) inzet op een integrale aanpak met meer aandacht voor sociaaleconomische aspecten en het langetermijnperspectief voor het landelijk gebied. Ten tweede kan de legitimiteit van beleidskeuzes worden versterkt door meer tijd en ruimte te maken om aan te sluiten bij lokale wensen en behoeften. Ten derde is het van belang om adaptief en lerend werken te verankeren in de kern van de beleidsvormingsprocessen zodat deze aanpak niet terzijde wordt geschoven onder tijd- en verantwoordingsdruk. Tot slot is meer aandacht nodig voor het inhoudelijke verhaal over mogelijke veranderpaden naar een duurzame en wenselijke toekomst voor het landelijk gebied.