Reflectie op hoofdlijnen op het Nederlandse Ontwerp-Natuurplan voor de implementatie van de Europese Natuurherstelverordening

De NHV betekent voor Nederland een forse verbreding ten opzichte van het huidige natuurbeleid: naast de huidige focus op de bescherming van kwetsbare plant- en diersoorten, richt de verordening zich ook op het herstel van andere ecosystemen, met concrete doelen voor 2030, 2040 en 2050. Nederland moet net als alle andere EU-lidstaten in september 2026 een ontwerp Natuurplan indienen, gevolgd door een definitief Natuurplan in 2027.

Deze doelen zijn uitgewerkt in specifieke verplichtingen per ecosysteem, onder meer voor stedelijke ecosysteemgebieden, landbouwecosystemen, zoute wateren, rivieren en bossen. Zo mag bijvoorbeeld het aandeel groen en de boomkroonbedekking in steden niet afnemen. Ook moeten er vóór 2030 maatregelen worden uitgevoerd om onder andere de populatie boerenlandvogels te laten stijgen en de achteruitgang van bestuivers te keren. Het niet bereiken van verplichte NHV-doelen met een specifiek tijdpad (2030, 2040, 2050) betekent dat Nederland niet voldoet aan Europese wetgeving.  

Geen samenhangende aanpak maatregelen natuurherstel

In het ONP zijn de opgaven per artikel van de NHV (terrestrische natuur, mariene natuur, bestuivers, stedelijke ecosystemen etc.) centraal gesteld. Er is nog onvoldoende gekeken naar de samenhang tussen de artikelen of hoe maatregelen tot synergie in de aanpak kunnen leiden. Dit kan leiden tot ongewenste nevenaffecten per maatregel of ondoelmatige besteding van middelen. Bijvoorbeeld het kappen van bos voor uitbreiding van open natuur vereist dat ergens anders bos weer moet worden aangelegd, waardoor leefgebied van boerenlandvogels of bestuivers kan verminderen. Terwijl de juiste maatregelen voor meer natuur in de stad ook kunnen bijdragen aan het versterken van de bestuiverspopulaties.   

Een effectieve samenhangende aanpak vraagt om een heldere visie op het Nederlandse natuurbeleid op de lange termijn, inclusief de wijze waarop dit beleid in de praktijk ten uitvoer kan worden gebracht. Een proces om te komen tot zo’n visie ontbreekt momenteel in het ONP. 

Realistische inschatting resterende opgaven natuurherstel nodig

Het ONP laat zien dat het huidige beleid onvoldoende is om de doelen van de NHV te halen: er zijn resterende opgaven. Realistische en completere inschattingen van de resterende opgaven zijn nodig voor het bepalen van het benodigde aanvullend beleid en daarmee voor de invulling van het definitieve Natuurplan. Een te lage inschatting en daarmee te beperkte inzet van maatregelen, heeft het risico dat in de toekomst aanvullende beleidsmaatregelen nodig zijn en creëert dus meer onzekerheid naar de toekomst.

In het ONP stelt de overheid dat het niet mogelijk is om voor alle indicatoren de totale resterende opgave te bepalen. Het is echter wel degelijk mogelijk om in te schatten hoe groot de resterende opgaven voor een aantal indicatoren ongeveer is, in elk geval voor 2030. Eventueel kan gebruik worden gemaakt van bandbreedtes. Ook voor de termijnen na 2030 is het verstandig om een inschatting te maken van de opgaven. Als de opgaven niet duidelijk zijn, is er geen basis om aanvullend beleid op te baseren. 

Verbeter de uitvoerbaarheid van natuurmaatregelen

De ingezette verbreding van het Europese natuurbeleid en de meer dwingende, concrete doelen vragen om een aanzienlijke vergroting van de uitvoerbaarheid van natuurmaatregelen. Dit is nodig vanwege de extra opgaven uit de NHV en doordat de uitvoering van veel bestaand natuurbeleid al is vertraagd. In het ONP is hiervoor nog onvoldoende aandacht. Het versterken van de uitvoerbaarheid voor natuurherstel vraagt om voldoende en structurele financiële middelen, heldere afspraken tussen Rijk en andere overheden, voldoende en structureel beschikbare capaciteit – bijvoorbeeld in gebiedsprocessen – en de inzet van de juiste beleidsinstrumenten. Daarbij is de inzet op vrijwillige instrumenten niet voldoende en is onder bepaalde omstandigheden ook de inzet van meer dwingende instrumenten nodig om de natuurdoelen te kunnen realiseren.