Opties voor het verkleinen van de Nederlandse voetafdruk

Tijdens de 17e bijeenkomst van de CBD Biodiversiteitsconventie (de COP17 in 2026) vindt er voor het eerst een review plaats over de toereikendheid van de ambitie en implementatie van nationale plannen om aan mondiale doelen bij te dragen. Uit een analyse van de plannen en de nationale rapportages over de voortgang komt naar voren dat de huidige beleidsplannen onvoldoende zullen zijn om de mondiale doelen te halen. Dat geldt ook voor actiedoel 16 met betrekking tot de voetafdruk. Relatief weinig landen hebben concrete en kwantitatieve doelen geformuleerd die in lijn zijn met dit actiedoel. Tijdens de COP worden de tekortkomingen in de gezamenlijke ambities en implementatie door landen besproken en is het de bedoeling afspraken te maken om de uitvoering te versnellen.

Actiedoel 16
Waarborgen dat mensen worden aangemoedigd en in staat worden gesteld om duurzame consumptiekeuzes te maken, onder andere door het vaststellen van ondersteunend beleid, wettelijke of regelgevende kaders, het verbeteren van onderwijs en toegang tot relevante en accurate informatie en alternatieven. In 2030 moet de mondiale voetafdruk van consumptie op billijke [eerlijke] wijze worden teruggedrongen, onder meer door de mondiale voedselverspilling te halveren, overconsumptie aanzienlijk te verminderen en het produceren van afval aanzienlijk terug te dringen, zodat alle mensen een goed leven kunnen hebben in harmonie met Moeder Natuur.

De grootte van de Nederlandse voetafdruk
De Nederlandse voetafdruk is relatief groot en ligt voor een groot deel buiten Nederland zelf. Dat komt doordat Nederland een relatief welvarend maar ook klein en dichtbevolkt land is. De voetafdruk omvat de totale milieudruk die in de ketens achter onze consumptie ontstaat. Dat gaat om zowel landgebruik, broeikasemissies, watergebruik als vervuiling. Deze vormen van milieudruk veroorzaken wereldwijd verlies aan biodiversiteit. Landgebruik en broeikasgasemissies zijn daarbij de belangrijkste drukfactoren. Er is ongeveer drie keer zoveel land nodig voor de consumptie als de totale oppervlakte aan land in Nederland. Ook de broeikasgasvoetafdruk van de Nederlandse consumptie is relatief groot, en is bijna 40% groter dan de totale nationale broeikasgasemissies van Nederland. Ruim 60% van de Nederlandse landvoetafdruk ligt buiten de EU en van de broeikasgasvoetafdruk is dat ruim 40%. De consumptie van voedsel is de productgroep met de grootste biodiversiteitsvoetafdruk, gevolgd door wonen en energie.

Beleid voor de voetafdruk vormgeven in internationale ketens
In alle stappen van de voedselketen kunnen maatregelen worden genomen om de voetafdruk substantieel te verkleinen, zowel bij de productie van agro-grondstoffen, de verwerking tot voedselproducten, bij verkoopkanalen, en bij de uiteindelijke consumptie. In de in 2025 verschenen Nederlandse NBSAP wordt een breed pakket aan bestaand beleid genoemd dat kan bijdragen aan het verkleinen van de Nederlandse voetafdruk. Dit zal het verkleinen van de voetafdrukken positief beïnvloeden. Opvallend is dat er in de NBSAP een nadruk werd gelegd op de rol en keuzes van de consument, terwijl er overal in ketens oplossingen liggen, dus ook aan de productiekant. Deze oplossingen zullen allemaal nodig zijn om de voetafdruk substantieel te verkleinen, met beleid gericht op alle actoren in de keten.

Het verkleinen van de voetafdruk vraagt betrokkenheid van meerdere ministeries
Er is ketenbeleid nodig is voor de verschillende domeinen van consumptie en beleidsdossiers, zoals voedsel en landbouw, wonen, transport, energie, materialen, en beleid voor duurzame internationale handel. Een aantal van deze domeinen en dossiers wordt ook genoemd in de NSBAP. Zo is het meer circulair omgaan met grondstoffen en materialen een belangrijke oplossingsrichting. Maar er missen ook een aantal onderwerpen in de NBSAP. Bijvoorbeeld beleid voor de eiwittransitie. Een overgang van dierlijke naar plantaardige eiwitten kan de voetafdruk aanzienlijk verkleinen. Verder is er in de aanpak meer aandacht nodig om het verkleinen van de voetafdruk in lijn te brengen met beleid voor internationale handel en ontwikkeling, omdat een groot deel van de voetafdruk buiten de EU ligt en daar voor achteruitgang van biodiversiteit zorgt.