Aeolus

Aard van het model

De ramingen van AEOLUS hebben betrekking op het grote commerciële luchtverkeer, het zogenaamde handelsverkeer, van en naar de Nederlandse burgerluchthavens. Dit zijn Amsterdam Airport Schiphol, Rotterdam The Hague Airport, Eindhoven Airport, Groningen Airport Eelde, Maastricht Aachen Airport en Lelystad Airport, indien deze laatste in gebruik wordt genomen als luchthaven voor groot commercieel luchtverkeer. Het model biedt de mogelijkheid om zowel gerestricteerde prognoses (met capaciteitsbeperkingen zoals het maximale aantal jaarlijkse vliegbewegingen) als ongerestricteerde prognoses (zonder capaciteitsbeperkingen) te maken. Bij gerestricteerde prognoses wordt rekening gehouden met restricties aan de aanbodkant als gevolg van beleids- en capaciteitslimieten. Ongerestricteerde prognoses geven de vraag naar luchtvaart weer onder invloed van bijvoorbeeld de bevolkingsgroei en de ontwikkeling van de ticketprijzen. AEOLUS is een jaar-op-jaarmodel waarmee alle jaren tot 2060 kunnen worden doorgerekend.

Het model zoekt per jaar naar een evenwicht tussen vraag en aanbod. De vraag wordt beïnvloed door de economische ontwikkeling en de kostenontwikkeling. De economische ontwikkeling wordt medebepaald door de bevolkingsgroei en economische groei in Nederland en in het buitenland. De kostenontwikkeling wordt medebepaald door de ontwikkeling van brandstofkosten, inclusief de inzet van duurzame brandstoffen, CO₂-prijzen voor zowel vluchten binnen Europa (EU ETS) als langeafstands- en intercontinentale vluchten (CORSIA), landingsgelden en andere kostenposten. De mate waarin het model reageert op de economische ontwikkeling en kostenontwikkeling wordt bepaald door de uitgebreide set van elasticiteitsparameters die in het model is ingebouwd.

Sinds de actualisatie naar basisjaar 2023 en de overstap naar een Python-omgeving bestaat AEOLUS uit zes hoofdmodules: 

• Passagiersmodule: Berekent het aantal reizigers en hun keuzes. Reizigers maken afwegingen op basis van reistijd en kosten. Zij kiezen tussen luchthavens, vliegroutes en het vervoer naar de luchthaven. Daarnaast berekent het model de keuze tussen vliegen, reizen over land (auto, trein, HSL) en de expliciete keuze om een reis bij stijgende kosten helemaal niet te maken. De wereld is hiervoor opgedeeld in 106 zones (40 zones in Nederland, 42 zones in Europa en 24 zones buiten Europa). Er wordt onderscheid gemaakt tussen O/D- en transferpassagiers, en het type reiziger (businessreiziger, VFR-reiziger (Visiting Friends & Relatives) en vakantiereiziger).
• Vrachtmodule: Berekent de hoeveelheid vracht. De luchtvracht wordt verdeeld over vijf vrachtsegmenten. Er wordt tevens afgewogen of vracht in het ruim van passagiersvliegtuigen (belly), in vrachtvliegtuigen (full freighters) of via vrachtwagens (trucking) wordt getransporteerd.
• Vliegtuigmodule: Berekent het benodigde aantal vliegtuigbewegingen. Hierbij wordt rekening gehouden met de leeftijdsopbouw, de grootte- en technologieklasse van de ingezette vliegtuigen en de verdeling over de dagdelen. Wanneer op een of meer luchthavens de capaciteit wordt overschreden, start het model een iteratief proces waarin alternatieven worden berekend. Dit kan leiden tot verhoogde ticketprijzen en ook overloop naar andere luchthavens. De iteratie gaat door tot volledig in de vraag is voorzien.
• Geluidsmodule: Berekent de hoeveelheid geluid rondom Schiphol en het aantal woningen dat binnen de 58 dB(A) Lden-contour valt. 
• Emissiemodule: Berekent de lokale LTO-emissies (Landing and Take-Off) en de CO₂-uitstoot van de LTO- en vluchtfasen. De CO₂-uitstoot wordt berekend aan de hand van vluchtafstanden, technologieklassen en beladingsgraden. Tevens berekent deze module het effect van het bijmengen van duurzame vliegtuigbrandstoffen (SAF). 
• Outputmodule: Genereert gedetailleerde overzichten en bestanden (zoals standaarduitvoer och gedetailleerde uitvoer voor maatschappelijke kosten-batenanalyses)

Het model is eigendom van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor het functionele beheer van het model. Derde partijen kunnen het ministerie om toestemming vragen om het model toe te mogen passen.

Voorbeelden van studies

De luchtvaartprognoses van AEOLUS zijn gericht op de lange termijn, tot 2060. Voorbeelden van PBL-studies die met dit model zijn gemaakt, zijn de WLO (Mobiliteit | Welvaart en leefomgeving 2025), de analyse van de toekomst van de Nederlandse luchtvaart (Long-term outlook for Dutch aviation: the end of cheap flying? Decarbonization and capacity limits will reshape air travel growth in a mature market | PBL Netherlands Environmental Assessment Agency), de Klimaat- en Energie Verkenningen (Klimaat- en Energieverkenning (KEV) | Planbureau voor de Leefomgeving), en de Emissieramingen luchtverontreinigende stoffen (Emissieramingen luchtverontreinigende stoffen 2025 | Planbureau voor de Leefomgeving). Ook is het model gebruikt voor een verkenning van de mogelijke gevolgen van de Parijse klimaatafspraken voor de omvang van de luchtvaart (Parijsakkoord en luchtvaart), de studie naar kansrijke beleidsmaatregelen voor de luchtvaart in Nederland (Kansrijk mobiliteitsbeleid 2020) , de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen op het thema luchtvaart, en de verkenning van Klimaatneutrale luchtvaart in 2050 (https://www.pbl.nl/publicaties/klimaatneutrale-luchtvaart-in-2050 ).