Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving
Nederland is nog onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering. Zonder extra maatregelen krijgen Nederlanders steeds vaker te maken met de gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast – met impact op hun gezondheid, leefomgeving en de economie. Het is belangrijk om nú zowel technische maatregelen te nemen die op korte termijn de gevolgen beperken, als maatregelen gericht op de langere termijn, die ingrijpen op de ruimtelijke inrichting. Dat blijkt uit het PBL-rapport Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving.
Op verzoek van de ministeries die betrokken zijn bij de Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) heeft het PBL een klimaatrisicoanalyse uitgevoerd. Deze analyse levert informatie voor de herziening van de NAS en de herijking van de Deltabeslissingen, beiden voorzien in 2026. De resultaten in dit rapport geven inzicht in de mogelijke toekomstige klimaatrisico’s en de keuzes die gemaakt kunnen worden voor een klimaatbestendig Nederland in 2050 en daarna. Voor deze analyse hebben we, naast bestaand onderzoek van het PBL zelf, gebruik gemaakt van onderzoeksresultaten van collega-kennisinstellingen waaronder Deltares, ORG-ID, TU Delft, RCE, RIVM, TNO, KNMI, CAS en WUR.
Grote gevolgen voor dagelijks leven
De gevolgen raken vrijwel alle sectoren. Hitte leidt tot gezondheidsproblemen en lagere arbeidsproductiviteit. Droogte zet de beschikbaarheid van drinkwater, de staat van de natuur en landbouwopbrengsten onder druk. Extreme neerslag kan schade veroorzaken aan woningen en infrastructuur en kan leiden tot uitval van vitale voorzieningen zoals energie en communicatie. Daarnaast nemen de kosten voor de burger toe. Schade aan woningen, stijgende voedselprijzen en hogere kosten voor zorg, waterbeheer en verzekeringen zullen burgers direct raken.
Nederland staat voor fundamentele keuzes
Het rapport benadrukt dat Nederland voor ingrijpende keuzes staat. Volledige bescherming tegen klimaatrisico’s is niet mogelijk. Daarom moeten onder andere de volgende vragen worden beantwoord:
- Welk beschermingsniveau is acceptabel is? Wie wordt in welke mate beschermd?
- Wie draagt de kosten?
- En welke maatregelen krijgen prioriteit?
Dit zijn politieke keuzes die bepalend zijn voor de inrichting en het functioneren van Nederland in de toekomst.
Afwegingen voor klimaatadaptatie
Er zijn veel mogelijkheden om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Zo kan de hitte in steden en woningen worden beperkt door de ruimtelijke inrichting aan te passen, door bijvoorbeeld meer parken, bomen en waterpartijen aan te leggen. Maar ook met meer technische maatregelen zoals het installeren van meer airco’s en zonneschermen. Deze twee typen maatregelen zijn exemplarisch voor twee typen adaptatierichtingen: transformeren en intensiveren. Deze richtingen zijn in het rapport verder uitgewerkt, en kunnen worden gebruikt als hulpmiddel voor het kiezen van adaptatiemaatregelen. Uit het onderzoek blijkt dat een combinatie van beide richtingen noodzakelijk is om Nederland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering.
Bereid de samenleving voor op onvermijdelijke gevolgen
Ook met aanvullende maatregelen blijven sommige gevolgen van klimaatverandering onvermijdelijk. Daarom is het ook essentieel om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Overheden, bedrijven en burgers moeten beter voorbereid zijn op verstoringen en crises door extreem weer. Dat vraagt om investeringen in bijvoorbeeld kennis, waarschuwingssystemen, crisisbeheersing en bewustwording.
Achtergrondpublicaties
Het rapport is voor een belangrijk deel gebaseerd op inbreng van collega-kennisinstellingen. Voor elk onderwerp hebben deze instellingen een achtergrondrapport uitgebracht:
- Achtergrondrapport infrastructuur (Deltares)
- Achtergrondrapport waterveiligheid (Deltares)
- Achtergrondrapport waterbeschikbaarheid (Deltares)
- Achtergrondrapport waterkwaliteit (Deltares)
- Achtergrondrapport natuurbranden (Deltares en WUR)
- Achtergrondrapport beleidsanalyse (Org-id)
- Achtergrondrapport cultureel erfgoed (RCE)
- Achtergrondrapport gezondheid (RIVM)
- Achtergrondrapport drinkwater (RIVM)
- Achtergrondrapport gebouwde omgeving (TNO)
- Achtergrondrapport digitale infrastructuur (TNO)
- Achtergrondrapport energie (TU Delft)
- Achtergrondrapport landbouw en veeteelt (WUR)
- Achtergrondrapport natuur (WUR)
Auteurs
Kenmerken
- Publicatietitel
- Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving
- Publicatiedatum
- 31 maart 2026
- Publicatie type
- Rapport
- Aantal pagina's
- 303
- Publicatietaal
- Nederlands
- Productnummer
- 5973
