Publicaties
Op deze pagina vindt u een overzicht van alle publicaties uit het project Monitoring en Evaluatie Stikstofreductie en Natuurverbetering.
Syntheserapport Monitoring en Evaluatie Stikstofreductie en Natuurherstel (2026)
12-03-2026 | rapport
De wettelijke doelen voor de verlaging van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden worden niet gehaald, blijkt uit de tweede Monitoring en evaluatie van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN). Ondanks de maatregelen slaat op de meeste natuur nog steeds meer stikstof neer dan die kan verdragen. Het herstel van de natuur blijft achter bij wat er binnen de Europese Unie is afgesproken. Voor natuurherstel op de lange termijn is consistent beleid nodig gericht op het herstel van natuurlijke systemen, ook gericht op andere drukfactoren zoals verdroging. Juist hier zien we een vertraging in de uitvoering.
Sociaaleconomische effecten van stikstofbronmaatregelen en natuurmaatregelen (2026)
12-03-2026 | rapport
Dit achtergrondrapport beschrijft de sociaaleconomische effecten van de stikstofbronmaatregelen en natuurmaatregelen in dit programma. Allereerst hebben we gekeken naar de economische effecten van met name de beëindigingsregelingen. Deze effecten zijn beperkt. Het stikstofbeleid gaat echter ook gepaard met maatschappelijke discussies over het toekomstperspectief van bedrijven en over de bescherming en het herstel van stikstofgevoelige natuur. Het regelmatig veranderende beleid, en de onzekerheid rond vergunningverlening creëert daarbij veel onzekerheid en maakt langetermijninvesteringen moeilijker.
Verwachte effecten van voorgenomen natuur- en stikstofbronmaatregelen op de toestand van de natuur (2026)
12-03-2026 | rapport
Dit rapport beschrijft de verwachte effecten van de natuurherstelplannen in met name het Programma Natuur. Daarnaast beschrijft het rapport de effecten van de verwachte stikstofdepositie op de toestand van de natuur en het aanbod van ecosysteemdiensten. De in het rapport gepresenteerde modelresultaten laten zien dat het beleid – indien volledig en ecologisch optimaal uitgevoerd – een stap maakt richting het beoogde effect van het Programma Natuur. Er zijn echter wel aanvullende inspanningen nodig. Houden we rekening met knelpunten in de uitvoering, dan raakt het beoogde effect verder uit beeld.
Voortgang stikstofbronmaatregelen en verwachte effecten in 2030 (2026)
12-03-2026 | rapport
Dit rapport laat zien wat in 2025 de voortgang was van de stikstofbronmaatregelen uit het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering. Het rapport bevat ook ramingen van de effecten in 2030. De verwachting is dat de stikstofdepositie in 2030 daalt met ongeveer 18 mol per hectare door maatregelen uit het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN). Dat is veel minder dan de 110 mol per hectare in 2030 die oorspronkelijk voorzien was voor het programma. In totaal leidt de combinatie van de stikstofbronmaatregelen uit het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering, de Aanpak Piekbelasting en de provinciale maatregelen tot een vermindering in de stikstofdepositie van ongeveer 56 mol per hectare. Dat is 10-15 procent van de totale benodigde vermindering in stikstofdepositie om tot het doel voor 2030 te komen.
Voortgang en effecten van natuurmaatregelen (2026)
12-03-2026 | rapport
Dit rapport betreft de voortgang en effecten van natuurherstelmaatregelen. Voor dit tweede rapport was verbeterde informatie beschikbaar ten opzichte van de vorige editie, waardoor de voortgang van natuurmaatregelen in beperkte mate kon worden geëvalueerd. Inrichtingsmaatregelen waarvoor bestuurlijke besluitvorming nodig is die vaak buiten Natura 2000-gebieden worden uitgevoerd, blijven achter in de uitvoering. Het is echter nog niet mogelijk om conclusies te trekken over de effecten van natuurmaatregelen, mede door het ontbreken van geschikte data en een uniforme beoordelingssystematiek. Daarnaast moeten eerst kaderstellende keuzes gemaakt worden over onder andere de mate van detail en het ruimtelijk schaalniveau van de analyses. Deze keuzes bepalen de meetstrategie en op welke wijze bestaande natuurmonitoring kan worden gebruikt voor een robuuste effectevaluatie.
Doeltreffendheid en doelmatigheid van geselecteerde stikstofbronmaatregelen (2026)
12-03-2026 | rapport
In dit rapport analyseren we de doeltreffendheid en doelmatigheid van vier beëindigingsregelingen in de landbouw en twee subsidieregelingen voor de aanschaf van schonere technologieën. We concluderen dat de grootste beëindigingsregelingen (de Lbv en de Lbv-plus) tenminste in enige mate doeltreffend zijn: ze hebben geleid tot emissiereducties die zonder de regelingen niet zouden hebben plaatsgevonden. Melkveehouders nemen relatief minder vaak deel aan deze regelingen dan varkenshouders. Daarnaast nemen vooral oudere veehouders, vaak zonder opvolger, deel. Belangrijke redenen om niet deel te nemen aan de regelingen zijn het doorstartverbod en gunstige marktprijzen. Een zinvolle analyse van de verhouding tussen kosten en effecten van de regeling bleek onmogelijk. De Subsidieregeling verduurzaming binnenvaart leidt waarschijnlijk tot emissiereducties die zonder de regeling niet zouden hebben plaatsgevonden.
Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden (2025)
01-10-2025 | rapport
Het RIVM laat in de jaarlijkse Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden de ontwikkeling van de stikstofdepositie op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zien. De stikstofneerslag is tussen 2005 en 2023 gedaald. Deze daling komt vooral doordat de landen om ons heen minder stikstof uitstoten. Ook daalt de uitstoot door landbouw en verkeer in Nederland. De hoeveelheid stikstof boven de KDW is met meer dan de helft afgenomen. Toch is nog steeds een groot deel van het natuuroppervlak overbelast. In 2023 was op 30 procent van het natuuroppervlak de neerslag lager dan de KDW. De verwachting is dat de stikstofneerslag verder zal gaan dalen. Dit komt vooral door maatregelen voor de sectoren landbouw en verkeer. Ondanks de extra maatregelen is de kans heel erg klein dat de wettelijke doelen met het huidige beleid gehaald worden.
Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden (2024)
01-10-2024 | rapport
Het RIVM laat in dit rapport de ontwikkeling van de stikstofdepositie op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zien. Tussen 2005 en 2022 kwam er in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden ongeveer 20 procent minder stikstof terecht. Hierdoor komt in steeds meer delen van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden de stikstofdepositie onder de kritische waarde: tussen 2005 en 2022 steeg dat oppervlak van ongeveer 20 naar 28 procent. Dit betekent dat de stikstofneerslag in veel natuurgebieden nog te hoog is. Deze rapportage bevat geen nieuwe verwachtingen voor de toekomst; die maakt het RIVM om het jaar.
Beleidsoverzicht en factsheets beleidsinstrumenten (2024)
17-06-2024 | rapport
In dit rapport presenteren we achtergrondinformatie over verschillende stikstofreductie- en natuurherstelmaatregelen in de vorm van een aantal factsheets. Dit factsheetrapport is aanvullend op de in februari 2024 gepubliceerde reeks studies. Dit achtergronddocument geeft in afzonderlijke factsheets informatie over de beleidsstatus van de individuele maatregelen en over de manier waarop een maatregel is meegenomen of doorgerekend.
Syntheserapport Monitoring en Evaluatie van het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (2024)
28-02-2024 | rapport
Op 28 februari 2024 is het eerste syntheserapport Monitoring en Evaluatie van het programma Stikstofreductie en Natuurverbetering verschenen. In dit rapport wordt geconstateerd dat de stikstof- en natuurmaatregelen die het kabinet-Rutte IV sinds 2021 heeft ingezet, positief bijdragen aan de toekomstige kwaliteit van de natuur. Verder daalt naar verwachting de gemiddelde overschrijding van de kritische depositiewaarden met een derde tot 2030, maar liggen de wettelijke stikstofdoelen ver buiten bereik. Voor de natuurherstelmaatregelen die sinds 2021 zijn genomen geldt dat de voortgang en effecten niet bekend zijn. Daarvoor zijn onvoldoende gegevens beschikbaar. Dit vraagt dringend om verbetering.
Sociaaleconomische effecten van stikstofbronmaatregelen en natuurmaatregelen (2024)
28-02-2024 | rapport
In dit rapport zoomen we in op drie sociaaleconomische aspecten van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering. Allereerst hebben we gekeken naar de maatschappelijke onrust die is ontstaan door het gevoerde beleid. Beleidsvoornemens met mogelijk vergaande gevolgen zijn geland in een voedingsbodem van zorgen over de toekomst en gevoelens van collectieve machteloosheid. Ten tweede keken we naar effecten van de maatregelen op economie en arbeid. Van de beschouwde maatregelen hebben de beëindigingsregelingen uit 2023 en 2024 het grootste effect op de toegevoegde waarde van de veehouderij. Ten slotte is gekeken naar de gevolgen van het beleid voor de vergunningverlening. Hier is de conclusie dat met de huidige aanpak weinig verlichting is te verwachten. Dit komt doordat op veel plekken stikstofgevoelige natuur blijft bestaan waar de kritische depositiewaarde wordt overschreden.
Verwachte effecten van voorgenomen natuur- en stikstofbronmaatregelen op de toestand van de natuur (2024)
28-02-2024 | rapport
Dit rapport analyseert de verwachte effecten van de provinciale natuurherstelplannen in het kader van het Uitvoeringsprogramma Natuur (2021-2030). Deze plannen zijn nu onderdeel geworden van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering. Het totale budget is 2,85 miljard euro. Voor de helft hiervan waren de plannen concreet genoeg om door te rekenen. Berekeningen met het Model for Nature Policy laten zien dat de plannen leiden tot een substantiële verbetering van de omgevingscondities en dat daarmee een positief effect op het potentieel duurzaam voorkomen van dier- en plantensoorten kan worden verwacht. Het rapport beveelt aan stikstofbronmaatregelen ruimtelijk te prioriteren op ecologisch en beleidsmatig meest relevante plekken, en beveelt afstemming met natuurherstelmaatregelen aan.
Voortgang stikstofbronmaatregelen en verwachte effecten in 2030 (2024)
28-02-2024 | rapport
Dit rapport laat de voortgang zien van maatregelen uit het beleidsprogramma, die gericht zijn op de reductie van stikstofemissies en – daaruit volgend – deposities op stikstofgevoelige natuur. Het gaat om maatregelen in de landbouw, industrie, mobiliteit en bouw. De verwachting is dat de depositie tussen 2021 en 2030 daalt met 210 mol stikstof per hectare. Deze daling is voor een kwart toe te schrijven aan het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering en de recente Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) uit de aanpak piekbelasting. De rest van de daling komt door vermindering van emissies uit het buitenland en door ander beleid en ontwikkelingen – waaronder het vervallen van de degoratie van de Nitraatrichtlijn.
Voortgang en effecten van natuurmaatregelen (2024)
28-02-2024 | rapport
Dit rapport gaat over de voortgang en effecten van de sinds 2021 ingezette natuurherstelmaatregelen. Er waren echter onvoldoende bruikbare gegevens beschikbaar om hiervan een goed overzicht te geven. Data- en informatievoorziening over maatregelen, omgevingscondities, soorten en habitattypen is op dit moment versnipperd en onvolledig. Het rapport doet daarom aanbevelingen voor verbetering. Om goed de effecten van de natuurmaatregelen te kunnen evalueren, moet al voor de verstrekking van subsidies duidelijk zijn welke monitoring noodzakelijk is om achteraf de effecten in beeld te kunnen brengen. Daarnaast is het belangrijk om de informatievoorziening op orde te brengen zodat de informatie ook eenduidig en optelbaar is. Een goede en structurele informatievoorziening vraagt langjarige financiering.
Analysekader doeltreffendheid en doelmatigheid van stikstof- en natuurbeleid (2024)
28-02-2024 | rapport
In de volgende evaluatieronde zullen we meer aandacht besteden aan de analyse van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. Dit rapport beschrijft het analysekader hiervoor. Het analysekader geeft aandacht aan de afbakening van de mee te nemen beleidsmaatregelen, omdat niet op voorhand duidelijk is welke stikstof- en natuurmaatregelen buiten het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering vallen maar toch relevant zijn. Ook zijn er beleidsmaatregelen die niet primair bedoeld zijn om effect te hebben op de stikstofgevoelige natuur, maar dit wel als neveneffect hebben. Daarnaast beveelt het rapport aan om voor iedere meegenomen beleidsmaatregel een beleidstheorie te formuleren, en hierbij rekening te houden met de interactie tussen die beleidsmaatregelen en ander beleid en autonome ontwikkelingen.
Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden (2023)
26-10-2023 | rapport
Het RIVM laat in dit rapport de ontwikkeling van de stikstofdepositie op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zien. In 2030 ligt naar verwachting op 30 procent van het areaal gevoelige natuur in Natura 2000-gebieden de stikstofneerslag onder de kritische depositiewaarde. Dit is lager dan vorig jaar is geraamd. Dit komt vooral omdat de kritische depositiewaarden in 2023 zijn herzien op basis van nieuw wetenschappelijk onderzoek. Uit de nieuwste cijfers blijkt dat Nederland de stikstofdoelen op basis van het beleid tot 1 mei 2022 niet gaat halen.
Monitor stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden (2022)
24-10-2022 | rapport
Het RIVM laat in dit rapport de ontwikkeling van de stikstofdepositie op stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zien. Het RIVM rapporteert dat in 2005 op 20 procent van het areaal gevoelige natuur in Natura 2000-gebieden de stikstofneerslag onder de kritische depositiewaarde lag. Naar verwachting zal dit - nog zonder de maatregelen uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering - toenemen tot ongeveer 43 procent in 2030.
Verkenning werkprogramma monitoring en evaluatie stikstofreductie en natuurverbetering
17-12-2021 | rapport
In dit rapport uit 2021 heeft het consortium de mogelijkheden verkend voor een werkprogramma voor de monitoring en evaluatie van het beleidsprogramma.